X
تبلیغات
علوم زمین - سازند كهر (كهار)
علمی- اجتمائی

سازند كهر (كهار)

سازند كهر ترادفي همگن از شيل‌هاي اسليتي - رسي ميكا و سريسيت‌دار به رنگ سبز - خاكستري تيره است كه به طور بخشي رنگ خاكستري متمايل به قرمز خاكستري تيره دارد. از ميان لايه‌هاي اين ترادف شيلي همگن مي‌توان به دولوميت‌هاي زرد - قهوه‌اي، سنگ‌آهك‌هاي تيره‌رنگ بودار، ماسه‌سنگ كوارتزي و سنگ‌هاي آتش‌فشاني اشاره كرد كه بيشتر در بخش‌هاي پاييني جاي دارند ولي در بخش‌هاي بالايي آن ماسه‌سنگ‌هاي درشت تا ميان‌دانه سرخ فام همراه با ماسه‌سنگ‌هاي كوارتزي روشن‌رنگ فراوان‌تر است. چينه‌بندي متقاطع، نقش موج و ترك‌هاي گلي از ساخت‌هاي رسوبي موجوداند كه به ويژه در لايه‌هاي رنگين شيلي و ماسه‌سنگي ديده مي‌شوند. گفتني است كه سنگ‌هاي آتش‌فشاني بيشتر ريوليتي (شامل توف‌هاي تبلور يافته و گاه گدازه)، كوارتز پورفير، ايگنمبريت، توف‌هاي جرياني و به ندرت داسيت پورفيري از همراهان سازند كهر بسياري از نقاط ايران‌اند كه به طور  ضعيف دگرگون و يا سيليسي شده و بافت كاتاكلاستيك و يا ميلونيتي دارند. رخساره سنگي سازند كهر در برش الگو، از پايين به بالا، به شرح زير است.

 

1- ماسه‌سنگ سبز دانه‌ريز ميكادار

چند

متر

2- سنگ‌آهك اسپاريتي به شدت بودار و همراه با لكه‌هاي تيره 30

"

3- ماسه‌سنگ قرمز و سبزرنگ پرمايه از سريسيت با نقش موج 30

"

4- دولوميت يا رنگ هوازدگي زرد قهوه‌اي 20

"

5- شيل‌ها و سنگ‌ماسه‌هاي سريسيت‌دار به رنگ سبز - خاكستري همراه با 20 متر سنگ‌آهك متبلور 50

"

6- دولوميت، به شدت خرد شده، خاكستري‌رنگ با رگه‌هاي كلسيت و رنگ خاكستري تيره، به رنگ هوازده قهوه‌اي پر‌رنگ 40

"

7- ماسه‌سنگ دانه‌ريز سريسيت‌دار و شيل ماسه‌دار سبزرنگ 180

"

8- دولوميت‌ خاكستري، با رنگ هوازده مايل به زرد 25

"

9- سنگ‌آهك ماسه‌دار دانه‌ريز با رنگ هوازده قهوه‌اي 10

"

10- شيل‌هاي رسي قرمزرنگ سريسيت‌دار، آغشته به مواد آهني با ميان‌لايه‌هاي ماسه‌سنگي ريزدانه سبزرنگ 140

"

11- دولوميت متخلخل با هوازدگي زردرنگ 30

"

12- شيل و ماسه‌سنگ سبزرنگ با ميان‌لايه‌هاي شيلي تالك‌دار به رنگ سبز روشن 230

"

13- شيل ديابازي اوژيت‌دار 10

"

14- شيل‌هاي ماسه‌دار و ماسه‌سنگ خاكستري تيره تا خاكستري سبز 270

"

15- شيل ديابازي دگرسان 20

"

16- شيل‌هاي رس‌دار، سرخ‌رنگ، با تناوب لايه‌هاي حاوي كوارتز و سريسيت 16

"

17- شيل‌هاي سبز - خاكستري تا خاكستري - سياه، همراه با لايه‌هاي نازك دولوميت و سنگ‌آهك متبلور بدبو با رنگ خاكستري تيره 400

"

 

                                                                      برش الگوي سازند كهر (كهار)، (ددوآل 1967)

برش الگوي سازند كهر (كهار)، (ددوآل 1967)

به طور معمول، در چينه‌شناسي ايران، سازند كهر يك واحد سنگ‌چينه‌اي بدون سنگواره تصور مي‌شود. ولي، زگر (1977) از شمال الموت، واقع در البرز مركزي، از رديف‌هاي شيلي سازند كهر آكريتارك‌هايي نظير: Protoleiosphaeridium angulatum, Protoleiosphaeridium cf. leguminiform, Protoleiosphaeridum sp., Laphosphaeridium sp. را گزارش و ضمن مقايسه سازند كهر با سازند Bitherspring Formation مركز استراليا كه به ديرينگي 900 ميليون سال (آشكوب ريفئن) است، سازند كهر را به سن ريفئن دانسته است.

حمدي (1374) از برش سربندان، واقع در خاور شهرستان دماوند، از اثر فسيل‌ها، انواع :

Kouphichnium sp., Neonerites sp., Planolites cf. annularis Walcott, Bergaueria sp., Asteriacites sp., Octopodichnus sp., Pterichnus sp., Monomorphichunus sp., Chondrites sp., Planolites montanus Richter

و از استراماتوليت‌ها نوع Jurusania sp., ex. gr. Jurusania sp را گزارش كرده‌ ولي به ديرينگي آنها اشاره ندارد.

مطالعه پالينولوژي رأس سازند كهر در اغلب برونزدهاي اين سازند به ويژه برش فيروزآباد چالوس سبب گرديده تا صبوري (1374) بر اين باور باشد كه جنس گرد متحدالمركزي كه در گذشته به نام Glomovertell glomerate دانسته شده بود به واقع جنس Cochleatina است كه در سال‌هاي اخير به عنوان شاخص‌ترين و در ضمن پيچيده‌ترين ميكروفسيل‌هاي پركامبرين مي‌باشد. به سخن ديگر، با كشف ميكروفسيل بسيار شاخص Cochleatina cf. canilovica  در شيل‌هاي سازند كهر و همچنين وجود سيانوباكتري‌هاي Polythrichoides و آكريتارك‌هاي كروي زائده‌دار (آكانتومورف) بازه زماني سازند كهر نئوپروتروزوييك (ريفئن بالايي تا وندين) و بالاترين لايه‌هاي آن نشانگر زمان وندين مياني تا پسين است.

 

بررسي سنگ‌شناسي، محيط و چرخه‌هاي رسوبي سازند كهر در ناحيه نزديك برش الگو (كوه كلنو) توسط قريب (1384) نشانگر آن است كه اجزاء تشكيل دهنده رخساره‌هاي سازند كهر قابل تقسيم به دو گروه رسوبي و آذرين است. بخش رسوبي اين سازند بيشتر از رسوبات آواري (ماسه‌سنگ، سيلت‌سنگ، شيل) و به ميزان كمتر رسوبات كربناته (دولوميت) تشكيل گرديده است.

 

« رسوبات آواري » اين سازند به سه گروه رخساره‌اي با محيط‌هاي رسوبي رودخانه مآندري، دلتا و خطوط ساحلي قابل تقسيم‌اند. وجود توالي‌هاي به سوي بالا ريزشود لايه‌بندي مورب، لامينه‌بندي مورب، لايه‌بندي مورب، ريپل مارك‌هاي نامتعادل و متقارن، آشفتگي زيستي و رنگ قرمز لايه‌ها نشان‌دهنده محيط رسوبي رودخانه مآندري است. وجود توالي‌هاي به سوي بالا درشت‌شو، لايه‌بندي موازي و مورب، لايه‌هاي عدسي شكل، رنگ خاكستري تا سبز نشان‌دهنده محيط دلتايي و بالاخره وجود توالي‌هاي به سوي بالا درشت‌شو، رخساره ماسه‌سنگي چرت آرنايت، رنگ سفيد تا خاكستري نشانگر محيط ساحلي دور از دلتا است.

 

« رسوبات كربناته » سازند كهر از نوع سنگ‌هاي دولوميتي و يا سنگ‌هاي آهكي اسپاريتي دروغين‌اند كه نشان‌دهنده تجديد تبلور شديد و تشكيل بلورهاي درشت كلسيت‌اند. مدل رسوب‌گذاري نهشته‌هاي كربناته سازند كهر به صورت يك پلاتفرم كربناته با شيب كم به سوي بخش‌هاي عميق‌تر بوده كه در سه بخش پهنه جزر و مدي، لاگون و سدهاي ائوليتي و كانا‌ل‌هاي جزر و مدي انباشته شده‌اند.

بررسي چينه‌شناسي مكاني سازند كهر در نقاط گوناگون البرز - آذربايجان نشانگر همگني در خور توجه رخساره سنگي و گسترش بسيار زياد اين سازند است كه در زمان پركامبرين پسين (ريفئن - وندين) به صورت شيل‌هاي توفي، سيلت‌سنگ، ماسه‌سنگ به همراه كمي كربنات و سنگ‌ آتش‌فشاني در محيط‌هاي رسوبي كم‌ژرفا انباشته شده‌اند. جدا از البرز، آذربايجان در نقاط زيادي از ايران مركزي ترادف‌هاي مشابهي با سازند كهر وجود دارد كه از نگاه رخساره سنگي، جايگاه چينه‌شناسي و سن درخور قياس با سازند كهراند. با وجود تشابه بسيار زياد، حتي در ايران مركزي، به اين سنگ‌ها، در نواحي گوناگون، نام‌هاي متفاوتي داده شده است. جدول زير نشانگر واحدهاي سنگ‌چينه‌اي است كه به خوبي با سازند كهر هم‌ارز و در خور قياس‌اند.
زون رسوبي -  ساختاري نام سازند محل برش الگو معرفي ‎شده  توسط مرز پاييني  مرز بالايي پوشيده شده با
البرز - آذربايجان

سازند كهر

(كهار)
دره چالوس  ددوال (1967)  ديده نمي‎شود  ناپيوسته (دگرشيبي ‎موازي)  سنگ‎هاي پركامبرين پسين و يا گدازه‎هاي پركامبرين
ايران مركزي سري مراد

20 كيلومتر شمال باختر كرمان

 (چشمه آب مراد)
 گانسر (1955)  ديده نمي‎شود  دگرشيب  

سري ريزو

 (پركامبرين پسين كامبرين)
ايران مركزي سازندكلمرد تاقديس كلمرد  اشتوكلين (1968)  ديده نمي‎شود  دگرشيب  

سازند شيرگشت

 (اردويسين)
ايران مركزي تاشك بالايي ساغند  حقي‎پور (1972)  ديده نمي‎شود  دگرشيب  

سري ريزو

(پركامبرين پسين كامبرين)
ايران مركزي سازندتكنار جنوب سبزوار  رزاق‎منش (1968)  ديده نمي‎شود  دگرشيب  

سازند سلطانيه

(پركامبرين پسين كامبرين)
زاگرس  به لحاظ نداشتن برونزد گزارش نشده است.

گفتني است كه تفاوت فاحش سازند كهر البرز - آذربايجان و هم رديف‌هاي سنگي و سني آن در ايران مركزي در گونه‌گوني حد بالايي آنها است. به گفته ديگر در حالي كه، در البرز - آذربايجان به ويژه در برش‌هاي سروجهان (جنوب خاوري كوه‌هاي سلطانيه) فيروزآباد و به احتمال تاقديس آينه‌ورزان حد بالايي سازند كهر با رديف‌هاي جوان‌تر از آن، هم‌شيب و به احتمال تدريجي است، در ايران مركزي سنگ نهشته‌هاي هم‌ارز سازند كهر (سري مراد، كلمرد، . . .) با رديف‌هاي جوان‌تر از خود ارتباط دگرشيب (زاويه‌اي) دارند كه ممكن است نشانگر عملكرد شديدتر رخداد كوهزايي كاتانگايي در ايران مركزي، در مقايسه با البرز، باشد.

 منبع: پايگاه ملي دادهاي علوم زمين

نوشته شده توسط علیرضا شهیدی در ساعت 16:22 | لینک  |